Maak elkaar groot. Versterk elkaar.

Maak elkaar groot. Versterk elkaar.

Dit artikel met interview van Danielle Braun verscheen in het NRC, okt 2016.

Vrouwen komen op werk minder aan het woord dan mannen. In het Witte Huis heeft men daar wat op gevonden: vrouwelijke medewerkers herhalen elkaars standpunten.  

Weinig vrouwen blijven zo onverstoorbaar als ze worden onderbroken als Hillary Clinton. In de 51 keer dat Donald Trump haar in de rede viel tijdens het eerste presidentiële debat, vertrok ze geen spier. Soms glimlachte ze even in de camera, of rolde ze met haar ogen. Eén keer moest ze hardop lachen.

Zo koelbloedig als Clinton was tijdens het debat, zo geïrriteerd reageerde men op sociale media. Veel mannen noemden Trumps gedrag kinderachtig en respectloos. Veel vrouwen kozen een andere insteek. Ja, wat Trump deed was irritant. Maar het was vooral ook erg herkenbaar.

Vrouwen hebben er meer moeite mee om gehoord te worden, dan mannen. Onderzoek toont aan dat ze vaker worden onderbroken als ze spreken – zowel door mannen als vrouwen – en minder credits krijgen voor hun bijdrage in teamverband.

In het Witte Huis heeft men hier iets op gevonden, liet een oud-medewerkster onlangs weten aan The Washington Post. Tijdens de eerste presidentstermijn van Obama hadden vrouwelijke senior medewerkers, toen nog zwaar in de minderheid, onderling afgesproken dat ze zouden fungeren als elkaars versterker. Elke keer dat een vrouw een goed punt maakte in een vergadering, werd die door een andere vrouw herhaald. Bovendien gaf de ‘versterker’ credits aan de bedenker, zodat mannen er niet met het idee vandoor konden gaan.

Een slim idee, vindt Danielle Braun. Ze is ‘corporate antropoloog’ en gespecialiseerd in organisatiecultuur en leiderschap. “Deze vrouwen zijn in de minderheid, maar laten hun stem twee keer zo hard klinken. Zo worden ze toch een gelijkwaardige speler in het gesprek. Girl power op kantoor.” Braun en Kramer gebruiken de techniek, beter bekend als amplificatie, zelf ook in huntrainingen. Alleen dan is het de gespreksleider die voor versterker speelt. Amplificatie is een onderdeel van Deep Democracy, een gespreksmethode die in Zuid-Afrika is ontwikkeld om minderheden meer aan bod te laten komen. Zodra iemand een tegendraads geluid laat horen, herhaalt de gespreksleider dit – liefst in een sterkere bewoording. “Dus stel dat iemand zegt: ‘Ik zou het prettig vinden als we voortaan doelmatiger zouden vergaderen.’ Dan zegt de gespreksleider: ‘Het zou goed zijn als er voortaan minder getwijfeld en geluld wordt.’” De methode is effectief, maar vereist wel wat subtiliteit. “Als die vrouwen elkaar voortdurend papegaaien, is dat irritant. Je hoeft niet letterlijk te herhalen wat iemand zegt; gebruik liever je eigen woorden.”

Ook via oogcontact kunnen vrouwen elkaar steunen in een groepsgesprek. Wanneer een spreker in een vergadering klaar is met spreken, kijkt hij doorgaans iemand aan die het woord moet overnemen. Volgens een onderzoek van sociaal psycholoog Tineke Willemsen, hebben zowel mannelijke als vrouwelijke sprekers de neiging vaker een man aan te kijken. Het gevolg is dat mannen meer aan het woord zijn. “Veel mensen zijn zich hier niet van bewust,” zegt sociaal psycholoog Roos Vonk. “Maar als vrouwen vaker andere vrouwen zouden aankijken zodra hun spreekbeurt afloopt, blijven ze dus langer aan het woord.”

Verder is er nog een rol weggelegd voor de notulist. Meestal worden de notulen gemaakt door een vrouw, maar ook hier bestaat weer de neiging om opmerkingen van mannen eerder over te nemen dan opmerkingen van vrouwen. Op die manier wordt een balans die tijdens het gesprek misschien al scheef was, nog meer versterkt op papier. Tenzij de notulist daar een stokje voor steekt. “Neem de notulist van te voren apart en vraag haar, of hem, hierop te letten. Dan heb je nog een extra kanaal om de vrouwenstem beter te laten horen.”

Het klinkt mooi, al die vrouwelijke solidariteit, maar willen vrouwen dit wel? Volgens de ‘queen bee’ theorie zetten vrouwen zich juist af tegen andere vrouwen, om zelf hogerop te komen. Vonk: “Dat verschijnsel bestaat wel, maar is vooral zichtbaar in masculiene organisaties. Vrouwen hebben daar eerder de neiging zich ‘mannelijk’ te gedragen.” Vonk denkt dat de Witte Huis-methode best zou kunnen werken in meer organisaties, mits er een co-operatieve sfeer heerst. “Vrouwen moeten dit in eerste plaats doen voor het collectieve belang, niet voor henzelf. Anders krijg je gezeur in de trant van: ‘ik herhaalde jouw opmerking net wel, waarom herhaalde jij mijn opmerking niet?’” Bovendien moeten het initiatief vanuit de vrouwen zelf komen, niet worden opgelegd door een manager of baas.  “Anders wordt dat herhalen een geforceerd kunstje, en daar komt alleen maar gegiechel van.”

Wat kunnen vrouwen verder nog doen om boven de ruis uit de komen? Alle technieken die helpen om de minderheidsrol te spreiden, stelt Braun. “In een team met weinig vrouwen, is het vaak dezelfde persoon die haar mond opendoet. Heb je háár weer, denken mensen dan. Het gevolg is dat mensen de persoon gaan zien als het probleem, en de inhoud van haar argumenten negeren.” Als niemand in het team de minderheidsstem steunt, kan de gespreksleider dit ook stimuleren. “Stel de simpele vraag: wie van jullie herkent dit? Vaak blijkt dat er dan wel ineens medestanders zijn.”

Een andere tip is het zoeken van een sponsor. “Dat is niet hetzelfde als een coach,” benadrukt Braun. Met een sponsor bedoelt ze: iemand die deuren voor je kan openen, je kan voorstellen aan belangrijke connecties. “Geef een vrouw een coach, en er wordt al snel gekeuveld over de kinderen. Mannen hebben sponsors, vrouwen hebben coaches.”

Gesprekstechnieken kunnen een handig steuntje in de rug zijn, maar als vrouw vaker je mond opendoen vereist ook een mentaliteitsverandering. Vrouwen willen aardig gevonden worden, wat niet strookt met dominant gedrag. Volgens communicatieadviseur Liesbeth Tettero is dit een bekend probleem. “Kijk maar naar Hillary Clinton. Zij wijkt af van de norm, omdat ze zich wel dominant opstelt. En daarom gaat de discussie vaak over haar likeability. Ze mag dan wel heel ervaren zijn, maar veel kiezers vinden haar gewoon niet aardig.” Toch is dat geen reden om dan maar te zwijgen, vindt Tettero. “Ik stel vrouwen vaak de vraag: wil je aardig gevonden worden, of vaardig gevonden worden? Veel van hen geven dan toe dat ze die eerste toch erg belangrijk vinden. Maar waarom eigenlijk? Jij vindt zelf ook niet iedereen leuk, dus wat maakt het uit als niet iedereen jou leuk vindt? Laat dat idee los en wees eens de bitch.”

Een mens maakt deel uit van het geheel, dat door ons het universum wordt genoemd. Onze taak moet zijn dat we onze cirkel van compassie vergroten, zodat alle levende wezens en de gehele natuur in al haar schoonheid erdoor omvat woren.’ – Albert Einstein.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *